• nl
  • en
beeldband

Blijf een newbie: mini-congres Leren Preserveren

3 oktober 2017 Gepubliceerd door Laat uw gedicht achter

Op 21 september kwamen zo’n 50 professionals uit diverse sectoren bij elkaar bij Het Nieuwe Instituut in Rotterdam om van gedachten te wisselen over het kennisniveau op het gebied van digitale duurzaamheid: weten we wat we zouden moeten weten? Hoe weten we wat we moeten weten? In een interessante bijeenkomst gaven een aantal sprekers daarop hun visie. De NCDD doet verslag.

Inloop mini-congres Leren Preserveren

De geschiedenis van morgen wordt vandaag geschreven

Behrang Mousavi (Het Nieuwe Instituut) opende de bijeenkomst in het sfeervolle Study Centre en legde daarbij de nadruk op het belang van voldoende kennis over het bewaren van digitale materialen. “De geschiedenis van morgen wordt vandaag geschreven, we kunnen ons geen digitaal verlies veroorloven”, aldus Mousavi. Het Nieuwe Instituut heeft een born digital-collectie van meer dan 800.000 objecten. Om de duurzame toegang tot digitale collecties te kunnen garanderen is het van belang dat medewerkers van erfgoedinstellingen, ook die van Het Nieuwe Instituut, over voldoende kennis en kunde beschikken en die ook up-to-date kunnen houden.

Behrang Mousavi (Het Nieuwe Instituut) opent de bijeenkomst

Wat is een AIP?

Marcel Ras (Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid / Netwerk Digitaal Erfgoed) neemt het stokje over en vertelt over de nationale samenwerking in Nederland. In het Netwerk Digitaal Erfgoed werken grote en kleinere instellingen uit meerdere sectoren (archief, bibliotheken, wetenschap, cultuur en AV/media) aan de totstandkoming van een netwerk van voorzieningen voor betere zichtbaarheid, bruikbaarheid en houdbaarheid van digitaal erfgoed. Kennisdelen is daar een belangrijk onderdeel van. Recent opgeleverde tools en kennisproducten over duurzame toegang zijn samengevat in een korte factsheet (PDF).

Marcel Ras (NDE/NCDD) gaat in op de nationale samenwerking in Nederland

Een van de projecten van het Netwerk draaide om het ontwikkelen van een cursus met een digitale leeromgeving gericht op basiskennis over digitale duurzaamheid. De cursus, getiteld Leren Preserveren, is nu af en werd later op de middag officieel gepresenteerd.

Met behulp van de cursusinhoud wordt de zaal onderworpen aan een korte quiz. Staat AIP voor Archival Information Package of toch Archival Information Product? En emulatie, is dat een techniek om je management te overtuigen van het belang van digitale duurzaamheid of is dat het nabootsen van verouderde software? De deelnemers weerden zich kranig en de winnaar ontving een mooi boek van Het Nieuwe Instituut.

Deelnemers worden aan de tand gevoeld over hun kennis over ‘leren preserveren’.

 

Meer kennis levert meer vragen op

Puck Huitsing (Netwerk Oorlogsbronnen & KVAN/BRAIN) deelt vervolgens haar ervaringen met het in kaart brengen van de vraag naar kennis onder erfgoedprofessionals (bekijk de presentatie in PDF). Zij is betrokken bij het Kennisnetwerk Informatie en Archief, een samenwerking tussen het Nationaal Archief en BRAIN/KVAN dat uitvoering geeft aan de ‘kennisfunctie archieven’ die door OCW bij het Nationaal Archief is belegd. Onder het motto ‘voor en door de sector’ zijn er inmiddels 15 kennisplatforms opgericht met elk een eigen thema, waar deelnemers kunnen discussiëren en samenwerken.

In de voorbereidende fase hierop werd duidelijk dat het best lastig is om de kennisvraag van medewerkers goed boven tafel te krijgen. De kennisvraag kwam uiteindelijk meer in de vorm van een hulpvraag – over vindbaarheid, toepasbaarheid, randvoorwaardelijke thema’s, competenties en relaties in de informatieketen. En: meer kennis leidt tot meer vragen – voor de kennisontwikkelaars en de consumenten ervan.

Puck Huitsing (Netwerk Oorlogsbronnen en KVAN/BRAIN) over het in kaart brengen van de kennisvraag

Huitsing benadrukte verder dat samenwerking binnen en buiten de sector van belang is en dat de rol van partijen als het Netwerk Digitaal Erfgoed en de NCDD hierin groot is. Een gezamenlijk product als de cursus Leren Preserveren is hier een goed voorbeeld van. Verder is het belangrijk om te bepalen wat de rol van de instellingen zelf is en om te kijken naar haalbaarheid van kennisontwikkeling: zijn ook de kleinere instellingen in staat om alle kennis zelf in huis te halen? En moeten alle medewerkers alles kunnen of zouden we beter kunnen specialiseren? Een proactieve houding van medewerkers ten opzichte van alle (digitale) veranderingen in het vakgebied en de klantwensen is ook van groot belang.

Onderwijs is vormend en het werkveld sturend

Het woord is nu aan Ellen van Veen (Reinwardt Academie) en Marieke de Haan (HvA Archiefschool), die ons een kijkje in de keuken gaven van de twee HBO-opleidingen gericht op archivistiek (bekijk de presentatie in PDF). Belangrijk is om in het achterhoofd te houden dat het hier gaat om jonge mensen en dat het HBO voor hen ook vooral een vormende fase is. Archivistiek is een specialisatie binnen de gekozen major. De opleidingen kijken dus goed naar wat je iemand in zes maanden redelijkerwijs kan leren. Het aanleren van bepaalde competenties die ook in het werkveld gevraagd worden, zoals resultaatgerichtheid en samenwerking, krijgt daarbij prioriteit. Specifieke kennis en vaardigheden kunnen ook in de jaren erna op de werkplek opgedaan worden. Preservering is in de opleidingen geen apart vak maar komt in verschillende modules terug.

Ellen van Veen (Reinwardt Academie) en Marieke de Haan (HvA Archiefschool) bespreken het onderwijsaanbod

Onderwijs is vormend (wat betreft het aanleren van competenties en attitudes) en het werkveld is sturend op de inhoud van kennis en vaardigheden die het HBO wil bijbrengen. Er is dus een wisselwerking met de beroepspraktijk, waarin het volgens De Haan en Van Veen goed zou zijn als het werkveld die sturende rol opeist, zodat de opleidingen zich kunnen richten op de competenties. Daarvoor zijn aanspreekpunten en goede contacten nodig, visie en beleid hierop en een duidelijk beeld van het netwerk. Wat ook helpt voor een goede aansluiting van de opleidingen op de praktijk zijn stages, werkplekken, het publiceren van handreikingen en handleidingen, gastcolleges verzorgen en projecten ondersteunen. Hier kunnen we met elkaar nog winst behalen.

Wat levert dat dan vervolgens op? Enthousiaste en gemotiveerde studenten, meer inzicht in dynamiek van het veld, studenten die op tactisch niveau uit de voeten kunnen. Kortom: toekomstbestendige archiefprofessionals.

Alles is in wording

Sigfried Janzing (Streekarchief Midden-Holland) trekt vervolgens een parallel tussen de preservering van de aarde en de preservering van digitale materialen (bekijk de presentatie in PDF). Alles is in wording en in verval. Moeten we iets beheersen of ons bewust worden van iets onbeheersbaars? Janzing kiest voor het laatste. In zijn visie op leren is het essentieel om zelf op avontuur te gaan en diversiteit te zoeken en ook bescheiden te blijven: we zijn relatief gezien nog maar zo kort bezig met het preserveren van onze digitale informatie. Laten we bescheiden zijn; we blijven allemaal ‘newbies’.

Sigfried Janzing (Streekarchief Midden-Holland) over het belang van continu blijven leren

Preserveren is volgens Janzing ‘vormgeven van datgene dat in wording is, niet zozeer behouden van wat er is’. Hij geeft het voorbeeld van internetkunst die volgens de maker (Rafaël Rozendaal) juist beter wordt met de tijd en met technologische ontwikkelingen. Leren is dan niet alleen kennis tot je nemen, maar ook mede vormgeven aan het wordingsproces ervan.

Ook vertelt Janzing over het belang dat hij hecht aan langetermijndenken (10.000 jaar) en het concept van de Longnow Thinking Community. Digitale duurzaamheid zit in de gebieden die zich langzaam ontwikkelen (natuur, cultuur en governance) en moet een tegenwicht bieden aan de snelle lagen (mode, commercie en infrastructuur). Als je niet dat hele beeld meeneemt, kun je niet op een goede manier werken.

Janzing over de ontwikkelingssnelheden van verschillende onderdelen in de maatschappij

Zijn drie-eenheid voor de informatieprofessional bestaat kortom uit drie componenten:

  1. ‘Be new’. Kwetsbaar opstellen
  2. Think long
  3. Personal purpose

De basis van preservering is duurzamer dan de technieken

Daarna gaat Puck Huitsing in gesprek met het vijfkoppige panel. Frans Neggers (Het Nieuwe Instituut) vertelt over de totstandkoming van de cursus Leren Preserveren en het belang van ‘peer to peer learning’ bij de groepscursus. De cursus is ook in een online zelfstudievariant te volgen.

Puck Huitsing in gesprek met het panel

Rick Beldman (Regionaal Archief Nijmegen) nam in het voorjaar deel aan de pilot van de cursus (en was – wellicht niet geheel toevallig – ook de winnaar van de kennisquiz van deze middag). Hij bevestigde het nut van de ‘peer to peer’ opzet: het uitwisselen van ervaringen binnen en ook buiten de eigen sector zorgt voor meer kennis. Daarnaast sprak het praktische uitgangspunt van de cursus hem aan: het hielp om in kaart te brengen wat de vervolgstappen voor zijn eigen organisatie zouden moeten zijn.

Marjan Grootveld (DANS / Research Data Netherlands) vertelde over haar ervaringen als coach bij Essentials 4 Data Support. De goedlopende cursus bestaat sinds 2011 en richt zich op medewerkers die onderzoekers ondersteunen bij het opslaan, beheren, archiveren en delen van hun onderzoeksdata. Ondanks dat het vakgebied verandert, blijft de basis vrij lang stabiel. Cursisten blijven de leeromgeving dan ook gebruiken als naslagwerk. Het succes van de cursus zit ook in het samenwerken en het benadrukken dat de aanbieders van de cursus neutrale partijen zijn die niet winstgedreven zijn.

Ook gaf Charles Jeurgens (Universiteit Leiden en Universiteit van Amsterdam) desgevraagd zijn perspectief op kennis over preservering. Preserveren vindt plaats in een context, er is samenhang tussen gegevens en de materialen hebben een culturele waarde. Preservering is dus meer dan een techniek. Teveel nadruk op een ict-perspectief maakt dat we de waarden uit het oog kunnen verliezen en niet meer kijken vanuit een geïntegreerd beeld. We moeten verbanden blijven leggen en aan de lange termijn denken. De UvA is hier in haar opleiding nu mee bezig.

Charles Jeurgens (Universiteit Leiden en Universiteit van Amsterdam): ‘preservering is meer dan een techniek’

Chantal Keijsper (BRAIN/KVAN) pleitte ervoor preservationvraagstukken binnen organisaties meer multidisciplinair aan te pakken: “kijk naar de inhoud en dan naar de mensen die je ervoor nodig hebt”. Samenwerking is het sleutelwoord: tussen afdelingen maar ook binnen en buiten de (erfgoed)sector.

Elke dag leren

Het panel is het er verder over eens dat een lerende houding cruciaal is: niet bewegen van conversie naar conversie, maar permanent in ontwikkeling zijn. Dat is een belangrijke competentie voor onze sector. Bij het leren kan een zelfevaluatie een goede kickstart zijn.

Luisteren naar de sprekers omringd door de boekencollectie

Tot slot bespreekt het panel de maatregelen die in het Netwerk Digitaal Erfgoed genomen kunnen worden om kennis over digitale duurzaamheid naar een hoger plan te brengen. Genoemd worden een visie op samenwerking en het stellen van doelen, die vervolgens in beleidsplannen opgenomen worden van de deelnemende instellingen. Ook duidelijkheid over ieders inbreng (niet te vrijblijvend) in kennisproducten zou helpen. Verder is het aan te raden om het onderwerp concreet te maken binnen organisaties, zodat men zich meer bewust wordt van de urgentie om met digitale duurzaamheid aan de slag te gaan. Naast een gedeeld gevoel van urgentie helpt het hebben van een gezamenlijke ‘vijand’ of gezamenlijke belangen ook om mensen in beweging te krijgen en te binden.

The making of Leren Preserveren

Ter afsluiting van het mini-congres presenteert Adriana Strating (Het Nieuwe Instituut) de video ‘The making of Leren Preserveren’, de nieuwe basiscursus voor erfgoedprofessionals over het duurzaam opslaan, beheren en toegankelijk maken van digitaal erfgoed. Het Nieuwe Instituut ontwikkelde deze cursus met het Netwerk Digitaal Erfgoed en de Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid. Na een succesvolle pilotronde gaat op 3 oktober de eerste groep cursisten van start en de inschrijving voor de voorjaarsronde 2018 is geopend. De online zelfstudievariant wordt inmiddels door zo’n 20 mensen doorlopen. Zie www.lerenpreserveren.nl.

Adriana Strating (Het Nieuwe Instituut) presenteert de nieuwe cursus Leren Preserveren

We blijven leren preserveren

In twee uur tijd kwamen er zo een flink aantal interessante ervaringen, perspectieven, achtergrondinformatie en ideeën voor de toekomst voorbij. Leren preserveren: we blijven het doen, en zo veel mogelijk mét elkaar.

Napraten bij de borrel bij Het Nieuwe Café

Alle foto’s zijn genomen door Marco de Swart.

Gecategoriseerd in :

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *



Translate »
Top