• nl

Bedreigd digitaal erfgoed op fysieke dragers

Digitale data op fysieke opslagmedia zijn voor erfgoedinstellingen een groeiend probleem. De technologische vooruitgang levert steeds weer nieuwe opslagformaten op, die bijvoorbeeld meer opslagcapaciteit of een langere levensduur beloven. Deze vooruitgang laat echter ook wat achter. Naarmate opslagmedia in onbruik raken, verdwijnt de kennis daarover en worden de hard- en software die nodig zijn om ze uit te lezen schaars. Werkende computers met een floppy-drive zijn tegenwoordig een zeldzaamheid, en DVD-drives zijn in ook niet meer vanzelfsprekend. Dat iedere computer nu over een USB-aansluiting beschikt, is dus geen garantie dat dit over 10 jaar nog steeds zo zal zijn. Informatie die nu veilig op een moderne drager staat kan in de toekomst dus ontoegankelijk worden als er tussentijds geen actie wordt ondernomen.

Ook is de integriteit van informatie op fysieke dragers niet zonder meer gegarandeerd. De kwaliteit die een fabrikant levert is maar één factor die de duurzame toegankelijkheid van de informatie beïnvloedt. De zorgvuldigheid waarmee de drager beschreven is en de omstandigheden waarin deze bewaard wordt zijn zeker zo belangrijk.

‘Bit List’ of Digitally Endangered Species

Digitale informatie, die opgeslagen is op magnetische, optische en solid-state dragers zoals floppies, cd-rom’s en USB-sticks, werd in 2017 en opnieuw in 2019 aangemerkt als Critically Endangered door de Bit List Jury van The Digital Preservation Coalition. Het risico op verlies van deze informatie is zeer groot, en wanneer er sprake is van verzwarende omstandigheden kan deze zelfs beschouwd worden als Practically Extinct: praktisch uitgestorven. Dit is bijvoorbeeld het geval als er sprake is van afhankelijkheden met verouderde hardware, een gebrek aan verversingsstrategieën en ongeschikte bewaaromstandigheden.

Groeiend probleem

De ‘Trendmonitor Audiovisuele Collecties in Nederland’ (2016 en 2018) van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid laat zien dat de problematiek rond deze bedreigde collecties groeit. In de trendmonitor wordt geschat dat alleen al 200.000 fysieke beeld- en geluidsdragers binnen erfgoedinstellingen urgent moet worden gedigitaliseerd. Omdat er tot nu toe alleen maar onderzoek is gedaan naar AV-collecties, is de omvang van de totale problematiek binnen erfgoedinstellingen niet duidelijk.

Doelstelling van het project

Niet iedere erfgoedinstelling met fysieke dragers in haar collectie beschikt over de benodigde middelen (kennis, hard- en software) om de informatie die erop staat veilig te stellen. Ook zijn erfgoedinstellingen zich vaak niet bewust van de problematiek of ze zijn niet in staat om de juiste stappen te nemen om deze bedreigde collecties veilig te stellen. De trendmonitor laat zien dat instellingen behoefte hebben aan een landelijke aanpak, bijvoorbeeld via een collectieve aanbesteding voor digitalisering.

Om de nationale omvang van de problematiek in kaart te brengen en erfgoedinstellingen te ondersteunen in het aanpakken van dit probleem is het Netwerk Digitaal Erfgoed het project ‘bedreigd digitaal erfgoed op fysieke dragers’ gestart. Het project is in twee fases opgedeeld.

Fase 1 (inventarisatie)

In de eerste fase (eerste helft 2020) wordt de problematiek rond collecties op fysieke dragers in kaart gebracht en het bewustzijn van de instellingen in het netwerk op dit gebied vergroot. Hiervoor wordt een survey uitgezet bij een groot aantal Nederlandse erfgoedinstellingen waarin o.a. gevraagd wordt naar aantallen en type dragers die men bezit, en de aanwezigheid van soft- en hardware en expertise om de informatie op de dragers te kunnen uitlezen. De uitkomsten worden gedeeld binnen het netwerk en geven richting aan de vervolgstappen.

Lees het verslag van het onderzoek: Bedreigd digitaal erfgoed op fysieke dragers, een onderzoek naar de landelijke omvang van de problematiek (juni 2020).

Fase 2 (beoogde resultaten)

Afhankelijk van de aard van de problematiek wordt in de tweede fase (tweede helft 2020) passende hulpmiddelen ontwikkeld, waarmee erfgoedinstellingen zelf aan de slag kunnen gaan met het veiligstellen van hun bedreigde digitale collecties op fysieke dragers. Concreet worden de volgende producten opgeleverd:

  • Een schade-atlas waarmee erfgoedinstellingen binnen hun collecties de risico’s van bedreigd digitaal erfgoed op fysieke dragers kunnen inventariseren;
  • Een handreiking waarmee erfgoedinstellingen prioritering in hun bedreigd digitaal erfgoed kunnen aanbrengen en een stappenplan kunnen volgen om dit veilig te stellen.
  • Daarnaast komt er een voorstel voor het opzetten van een landelijke programma om bedreigd digitaal erfgoed op fysieke dragers veilig te stellen. Bijvoorbeeld door aan te sluiten bij het nationale programma Metamorfoze.

Projectdeelnemers

Aan dit project wordt gewerkt door Niels Komen van het Regionaal Archief Zutphen (RAZ). Deelnemers in dit project zijn:

  • Koninklijke Bibliotheek (KB)
  • Nationaal Archief (NA)
  • Het Nieuwe Instituut (HNI)
  • Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG)
  • Eye Filmmuseum
  • Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
  • LIMA

Meer informatie

Heb je vragen over dit onderwerp of wil je meer weten over het project? Lees het projectplan [PDF] of neem contact op met projectleider Niels Komen van het Regionaal Archief Zutphen, via n.komen@zutphen.nl.

Lees verder over dit onderwerp op de volgende websites:




Translate »
Top