• nl

Digitaal Erfgoed Houdbaar

Wat is het probleem?

Google-topman Vint Cerf verwoordt het tijdens een presentatie in 2015 als volgt:

Digital material including key historical documents could be lost forever because programs to view them will become defunct […]
Ancient civilisations suffered no such problems, because histories written in cuneiform on baked clay tablets, or rolled papyrus scrolls, needed only eyes to read them. To study today’s culture, future scholars would be faced with PDFs, Word documents, and hundreds of other file types that can only be interpreted with dedicated software and sometimes hardware too.

Er is nauwelijks nog een onderdeel van de maatschappij te noemen waar digitalisering (in een of andere vorm) geen grip op heeft gekregen. Van de medische wetenschap tot vermaak, van de auto-industrie tot communicatie, van landbouw tot wetgeving; overal wordt gebruik gemaakt van digitale technieken, digitale informatie en digitale representaties van die informatie. Deze digitalisering leidt tot steeds meer informatie. Het creëren en vastleggen van grote hoeveelheden informatie is gemakkelijker in digitale en geautomatiseerde vorm dan het ooit was in papieren vorm. Maar digitale informatie is daarnaast ook erg kwetsbaar.

Kwetsbaarheid van digitale informatie

Digitale bestanden bestaan uit reeksen enen en nullen (010100001011110). Het zoekraken van een van die tekens, door bijvoorbeeld een storing, is genoeg om het hele bestand onbruikbaar te maken en de informatie onleesbaar te maken. Digitale bestanden zijn abracadabra zonder computers en software. Eigenlijk werken ze alleen goed met de computer en de software waarop ze gemaakt zijn. Bij het in gebruik nemen van een nieuwe computer, is er een kans dat de oude bestanden het niet meer doen. Natuurlijk proberen de leveranciers wel mogelijkheden te leveren om bestanden om te zetten naar de nieuwe computer, maar die technieken zijn nog verre van perfect en fouten zijn daardoor bijna onvermijdelijk.

Digitale duurzaamheid verbeeld door Barbara Sierman

Beperkte houdbaarheid van informatiedragers

Naast de kwetsbaarheid van de bestanden zelf is er de kwetsbaarheid van de dragers waarop de informatie bewaard wordt. Ze kunnen in onbruik raken (diskettes, floppy disks) of simpelweg kapot gaan. Ook informatie die op het internet staat, is in gevaar. Iedereen kent de foutmelding “404 – bestand kan niet gevonden worden”. De informatieketting breekt als een website verhuist of opgeheven wordt, en er wordt geen verhuisbericht bijgeleverd. Online informatie heeft vaak geen unieke vindplaats of uniek onveranderlijk nummer waarnaar je kan verwijzen. Dat is voor alle internetgebruikers vervelend, maar voor de wetenschappelijke wereld rampzalig: verwijzingen in wetenschappelijke artikelen kunnen niet meer worden geraadpleegd.

Duurzame toegang garanderen

Onder digitale duurzaamheid verstaan we een “reeks van gestuurde activiteiten die nodig is om toegang te verzekeren tot digitale bestanden zolang dat nodig is”.
(uit: DPC Handbook). Deze definitie bevat drie delen:

  1. Het betreft niet één enkele actie, maar een hele reeks acties en activiteiten. Dat begint bij creatie en houdt pas op als het bestand niet meer nodig is,
  2. Het gaat daarbij om gestuurde activiteiten op basis van beleid en visie,
  3. ‘Voor zolang als nodig’: alles voor altijd opslaan is geen optie, want dat kunnen we niet beheersen en het is vaak ook niet wenselijk. Het motto is gericht kiezen, en goed nadenken over wat hoe lang voor wie beschikbaar moet zijn.

 Om de consequenties voor de lange termijn te kunnen overzien, is een voortdurend besef van digitale duurzaamheid nodig. Dit besef uit zich onder andere in het beleggen van taken binnen de organisatie, in het bepalen van een strategie voor duurzame toegankelijkheid van de eigen digitale data en in het zoeken naar samenwerkingsverbanden op nationaal of internationaal niveau ten behoeve van duurzame opslag van data. Alleen wanneer dergelijke keuzes expliciet worden gemaakt, kunnen niet alleen de data duurzaam beheerd worden, maar wordt ook de aanpak voor de langere termijn geborgd.

Mini-congres Leren Preserveren bij Het Nieuwe Instituut, 21 september 2017. Foto Marco De Swart

Samenwerken aan digitale duurzaamheid

In Nederland is er de afgelopen hard gewerkt aan het garanderen van duurzame toegang tot digitale (erfgoed)informatie. Sinds 2008 gebeurde dat door samenwerkende instellingen in de Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid (NCDD). Na een periode van nauwe samenwerking is de NCDD op 1 maart 2018 opgegaan in het Netwerk Digitaal Erfgoed.

In het linkermenu vindt u alle kennis en voorzieningen die in het werkprogramma Digitaal Erfgoed Houdbaar van 2015 tot 2017 zijn opgeleverd. Deze zijn ook samengevat in de Factsheet Tools en tricks voor de duurzame toegang tot uw digitale collecties (PDF, 2017).

Koppeling van kennis

In Nederland en daarbuiten is veel kennis verzameld over digitale duurzaamheid en deelonderwerpen binnen dat thema. Dit is een (niet-uitputtende) selectie van deze kennisbronnen.

Internationale bronnen

Blogs

Uw aanvulling

Kent u andere kennisbronnen die wij aan het overzicht toe kunnen voegen? Laat het ons weten via info@netwerkdigitaalerfgoed.nl.




Translate »
Top
Netwerk Digitaal Erfgoed